Nieuw beleid, andere geldstromen

“De vraag is niet alleen waar het geld vandaan komt, maar vooral welke maatschappelijke waarde we ermee creëren”, zegt Joris van Berkel, vastgoedeconoom bij de gemeente Utrecht.

Optimaliseren financiële sturing

Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden, blijkt uit allerlei Bouwstenen onderzoek en bijeenkomsten. De financiële sturing rond maatschappelijke voorzieningen en vastgoed bij gemeenten zit ingewikkeld in elkaar. Het geld komt uit allerlei (sectorale) potjes, de uitgaven worden op uiteenlopende manieren geadministreerd en de financiële rollen zijn per gemeente anders belegd. Nieuw beleid en de financiële problemen waar gemeenten mee kampen vragen om een financiële herijking. Utrecht doet daarom onderzoek naar de mogelijkheden om de financiële sturing en verantwoording van de gemeentelijke vastgoedorganisatie te optimaliseren.

Zoeken en schrapen

Het is voor gemeenten een flinke puzzel om de komende jaren het voorzieningenniveau in stand te houden en in balans mee te laten groeien. De uitdaging wordt nog groter als gebouwen voor meerdere maatschappelijke doelen worden ingezet. Soms kan een investering vanuit een budget worden gefinancierd, maar vaak is het zoeken en schrapen om het benodigde geld bij elkaar te krijgen. Ook hangt het regelmatig af van de hoofdgebruiker hoe een gebouw uiteindelijk in de boeken van de gemeente terechtkomt. Dat maakt het geheel niet inzichtelijker en de sturing en verantwoording complex. Ook dan is het zoeken waar wat in de boeken staat.

Waar het in de boeken staat doet er toe

In sommige boeken wil een gebruiker liever niet staan. Zo wilde Forum Groningen, met haar bibliotheek en hot spot, liever niet in de programmabegroting van cultuur, omdat daar vaak als eerste op wordt bezuinigd als er geld moet worden bespaard. Er is ook een gemeente die een flexibel te gebruiken multifunctioneel gebouw boekhoudtechnisch heeft ondergebracht onder ‘eigen huisvesting’. Aan het eind van het jaar worden de kosten vervolgens doorbelast aan de betrokken gemeentelijke afdelingen of gebruikers.

Drie verschillende exploitaties

Voor een goed gesprek over geld is het belangrijk onderscheid te maken in drie verschillende exploitaties van maatschappelijke voorzieningen: de vastgoed-, programma- en operationele exploitatie; de hard-, de soft en de orgware. Daarmee wordt ook de financiële opgave beter zichtbaar. Denk aan de bezuinigingen in het sociaal domein (het programma), de behoefte aan structurele plekken voor maatschappelijk activiteiten (het vastgoed) en het al dan niet tijdelijk operationeel ondersteunen van de zelfredzame samenleving (bijvoorbeeld een beheerder, een makelpunt en sleutel-, kas- en verhuursystemen as a service). Ze hebben met elkaar te maken, maar zijn niet hetzelfde.

Ook kostprijs en huur zijn twee aparte zaken

Ook de dekking en de inkomstenkant houdt het Bouwstenen-netwerk bezig. Wat voor de ene gemeente vanzelfsprekend is, blijkt voor een andere gemeente heel anders te werken. Dat bleek ook uit tien jaar ervaring met kostprijshuur voor maatschappelijk vastgoed. Ook kostprijs en huur zijn twee aparte zaken. Voor de samenleving, de raad en het bestuur is het belangrijk om de werkelijke kostprijs te kennen. Dat geeft inzicht en maakt sturing en verantwoording mogelijk. Die kostprijs hoeft echter niet één op één te worden doorberekend in de huur. Dat kan wel, maar ex-wethouder van Rees uit Almelo heeft dat liever niet, vertelt hij in onderstaande video. Dat doen we ook niet met parken en pleinen.

Bijsturen indien nodig

Een gesprek over geldstromen levert veel informatie op, niet alleen over hoe de verschillende gemeenten het doen, maar ook over hoe gemeenten financieel sturen. De allocatie van middelen ligt bij de politiek en het bestuur en als het beleid verandert moet er ook financieel worden bijgestuurd, vaak over meerdere portefeuilles heen. De vraag die dan voorligt is, welke bijsturing de huidige collegeprogramma’s vragen als het om maatschappelijke voorzieningen en vastgoed gaat en hoe we beter financieel op vastgoed kunnen sturen.

Meedoen? Dat kan

Het onderwerp rond de financiële sturing staat prominent op de Agenda Maatschappelijk Vastgoed en komt de komende maanden uitgebreid aan bod in verschillende Bouwstenen-netwerken:

10 september 2026 met hoofden en strategen rond de maatschappelijke opgave
18 september 2026 financiële experts
25 september 2026 met hoofden vastgoed G40-gemeenten
5 en 8 oktober 2026 met vastgoedmanagers overige gemeenten

En dan hebben we natuurlijk ook weer de prijs voor de beste begroting, waarvoor gemeenten zich nu al kunnen aanmelden. Stuur een mail naar info@bouwstenen.nl als je meer informatie wilt of mee wilt doen met ons netwerk.