“Een monument mag je niet zomaar aanpassen”, zegt Axel Kooiman, die vanuit Areaal advies als assistent projectleider bij de gemeente Amersfoort werkt. Theater de Veerensmederij, een rijksmonument uit 1904, heeft nu label A+++.
Eerste CO2-neutrale rijksmonument
Theater Veerensmederij kampte al langere tijd met klachten van gebruikers en bezoekers. Axel: ”Het was er vaak koud door de tocht. We hoorden verhalen van een harpist die met handschoenen aan speelde. Daarnaast waren er ook klachten vanuit de bezoekers van het theater.” Aanleiding voor de gemeente het theater als een van de eerste monumenten onder handen te nemen. “Het is het eerste CO₂-neutrale rijksmonument van Nederland. Volledig gasloos en met behoud van de historische uitstraling.”
Installaties als keuzepalet
Bij het project van de Veerensmederij zaten vanaf het begin alle betrokken partijen aan tafel. Frank Immens, Manager Sales bij Kuijpers: “We keken samen met de bouwkundige, gebruiker, architect en gemeente naar de knelpunten. Daarna werkten we verschillende installatieconcepten uit en presenteerden we die als een soort keuzepalet.” Axel: “We gaven hierbij veel ruimte aan de aannemer.”
Samen als basis
Volgens Axel speelde ook de samenwerking met de gebruikers van het pand een belangrijke rol. “Doordat de gebruikers al vroeg werden betrokken, waren zij flexibel tijdens het project. In de zomer was de Veerensmederij een aantal weken dicht, zodat er gewerkt kon worden aan de verduurzaming. Ook monumentenzorg was nauw betrokken. Zij dachten mee en gaven aan welke onderdelen belangrijk zijn voor de uitstraling en het oude karakter van het pand. Bijvoorbeeld bij een monument kan je niet zomaar een grote batterij plaatsen. Dat zou de uitstraling van het monument verpesten, daarom moest er naar andere oplossingen worden gekeken.”
Zonder het te zien
Op het pand liggen 129 zonnepanelen. Axel: “De zonnepanelen zijn gewrapt in de kleur van de dakpannen, zodat ze nauwelijks zichtbaar zijn. Op deze manier werd het uiterlijk van het monument zo min mogelijk aangetast.”
Het gebouw werd daarnaast volledig gasloos gemaakt en voorzien van slimme installaties. “Omdat er niks zichtbaar op het dak geplaatst mocht worden, moest slim worden omgegaan met de beschikbare ruimte”, vertelt Axel. “Zo is er bijvoorbeeld een airco bij geplaatst. Deze is multisplit. De buitenunit die staat nu op zolder.”
Frank: “We hebben verder warmtelussen, voorzetwanden en monumentaal glas toegepast. Dat glas past in de bestaande stalen kozijnen, waardoor het pand er mooi uit blijft zien en het isolerend werkt.”
“Monumenten hoeven geen blokkade te zijn voor verduurzaming”, vertelt Frank. “Het zijn gebouwen die vragen om vakmanschap en een goede samenwerking.”
Tips voor verduurzaming
Axel en Frank hebben nog enkele tips voor gemeenten en vastgoedeigenaren die monumenten willen verduurzamen. Axel: “Neem de erfgoedcommissie vroeg mee in je plannen. Wees duidelijk in je communicatie en documenteer goed welke keuzes je maakt.”
Frank benadrukt vooral het belang van slim ontwerpen. “De muren van monumenten zijn vaak niet goed geïsoleerd. Daardoor kan het snel erg koud worden. Wij raden architecten aan om een vrije zone van ongeveer één meter vanaf slechter geïsoleerde geveldelen aan te houden en hier geen werkplekken te plaatsen. Dat heeft klimaattechnisch veel voordelen.”
Frank: “Bij monumenten kan nieuwbouw worden toegevoegd. In de praktijk kunnen bijvoorbeeld mensen die het snel warm hebben in het monumentale deel werken en mensen die het sneller koud hebben in het nieuwe deel van het gebouw. Door bij de entree weer te geven wat de temperatuur is van beide gebouwdelen, kunnen gebruikers zelf kiezen waar zij zich die dag het prettigst voelen. Zo ontstaat een praktische en circulaire oplossing zonder extra installaties.”
Aanpak gemeente Amersfoort
Theater de Veerensmederij is het eerste monument dat de gemeente Amersfoort verduurzaamt. De gemeente wil in 2050 CO₂-neutraal en circulair zijn. Voor haar eigen gebouwen heeft ze een routekaart opgesteld. De opgave is verdeeld in drie portefeuilles, waar monumenten er één van is. Frank: “Voor iedere categorie zijn vaste partners geselecteerd die het hele project betrokken bleven. Hierdoor kan de verduurzaming sneller en efficiënter uitgevoerd worden. Voor monumenten is restaurateur Nico de Bont de contractpartij met Kuijpers als installatiepartner.”
Met de labelverplichting per 29 mei 2026 voor monumenten wordt het verduurzamen van deze gebouwen steeds belangrijker.
Ook meedoen?Onderwerpen als dit bespreken we in het netwerk van de Verduurzamers. Is jouw organisatie (nog) geen lid, maar wil je wel meedoen? Mail dan gelijk even naar info@bouwstenen.nl. |
Image
|
